Puno't Halaman

"Sobrang lakas ng ulan kagabi, hindi ako nakatulog! Minsan na nga lang ako matulog ng normal, di ko pa nagawa. Mangyari'y dinig na dinig ko ang buhos ng ulan na pumapatak sa aming bubong."

Yan ang aking litanya kinaumagahan habang umiinom ng kape. Sobrang sakit pa ng ulo ko dahil magdamagan ang inuman ng tropa.

"Nasan na nga ba sila?"

Anak ng... hindi ko na pala namalayan kung ano'ng oras sila umuwi. Panay ang reklamo ko, wala naman pala ako'ng kausap. Nagdesisyon ako'ng bumalik sa higaan at subukang matulog.  Bago pa man ako tuluyang mahiga ay natanawan ko mula sa bintana ng aking kwarto ang mga tanim na halaman ng aking tiyahin. Maraming luntiang-luntian ang kulay at ubod ng yabong. Meron din namang hindi nakayanan ang lakas ng ulan at hangin at nabunot ang mga ito sa kanilang pagkakatanim dahil na rin sa sobrang tanda ng mga ito. Hindi tulad ng mga di katandaan at malalaking halaman na nakasabay sa ulan at tila payapang gumagalaw sa kinatataniman, kahit halos bumagyo na kagabi ay nandoon pa rin sila at nananatiling matatag.

"Sabagay, wala rin naman silang pagpipilian kundi manatili dun at harapin ang unos. Gustuhin man nilang lumipat ng pwesto eh hindi naman pwede. Maliban na lang kung sa ibang lugar sila tinanim ni tita. Doon lang sila maiiba ng kalalagyan."

Tanging yun lang ang pagkakataon nila pero kung hindi susuwertehin, hindi rin sila mabubuhay. Matutulad din lamang sila sa mga naunang halaman na pinagmalupitan ng sama ng panahon.

Bigla ko'ng naalala ang kamusmusan ko. Tinanong ko ang nanay ko kung bakit kailangang putulin ang puno ng aratiles sa likod-bahay, eh doon kami naglalaro at nagpipicnic ng mga kapatid ko dahil ang laking lilim ang naibibigay nito. Sariwang hangin pa ang aming nalalanghap.

"matanda na kasi, wala nang pakinabang. Isa pa, makakasabal yan sa gagawing bahay sa tabi. Nakakaabala ang mga sanga. At malapit na rin namang mamatay yang puno" sagot ng aking ina

Bagamat tutol ako, wala rin naman ako'ng nagawa. Tinanong ko na lang ang sarili ko: "ganun? porke't matanda na, wala nang silbi? dahil sa may isang maaapektuhan eh kailangang magsakripisyo kahit labag sa kalooban mo?"

Hanggang ngayon, hindi ko masagot ang tanong na yan. Kung bakit tulad ng mga puno't halaman, may mga bagay na wala ka'ng pagpipilian kung hindi manatili sa kinalalagyan. Kung bakit kahit gaano kahalaga ang isang bagay, darating at darating ang panahon na kailangan mo'ng pakawalan.